Het is weer voor poëzie. Windkracht tien. Opgezette kragen. En de lente die ons een ansichtkaart stuurt: ik sta in de file, ben iets later. Dan heeft de Amsterdammer behoefte aan mooie woorden. Aan gedichten. Van die schurende verzen. Van die winderige zinnen, vol wegwaaiende kranten op de gracht.
Daarom wil ik u meenemen naar Atelier Open, de leukste galerie van Amsterdam. Daar brengt Edith Brouwer, de leukste galeriehoudster van Amsterdam, vanaf 1 juni dichters en kunstenaars bij elkaar om beeld in woord te vangen. Hoewel, dichters? Mei Li Vos is een politicus, schrijver. Jacques Monasch een Kamerlid. Thijs Kleinpaste, publicist. Merel Roze. Schrijfster. Maartje Jacquet, fotografe. Frenk der Nederlanden, journalist. Juist daarom heet de expositie: Poëzie enzo. Op 1 en 15 juni kunt u ze ook horen, als ze hun gedichten voordragen.
In die kleine galerie aan de Keizersgracht komt Amsterdam samen. Maar vooral de liefde voor alles wat mooi is. En dat in tijden van politiek gekrakeel, van recessie, van ellende. Een zucht in tijden van hijgen. Poëzie enzo.
Deze column verscheen eerder in De Echo. Poëzie enzo is een expositie in Atelier Open aan de Keizersgracht 429, Amsterdam vanaf 1 juni. Op 1 en 15 juni zullen diverse 'dichters' hun gedichten voordragen. Let ook op de website van Atelier Open .
Deze column droeg ik voor op een avond ter herdenking van Pim Fortuyn in Nieuw Vennep.
'En toch, fijne Fleur
Fine Fleur van de PVV.
Mag ik je over je rug strijken?
Mag ik de haat uit je ruggenmerg wrijven.'
Morgen bij mijn Fortuynistische vrinden spreken over Pim Fortuyn. Maar nu hebben ze mijn naam verkeerd gespeld. Stelletje Tokkies! Als je het niet letter voor letter voorlepelt, begrijpen ze het niet. Alla, als straf ga ik vier uur lang voorlezen uit het oeuvre van Ad Melkert. Dat zal ze leren.
‘Vrijheid moet je veroveren!’ Op vijf mei luisterde ik naar deze woorden van Alicja Gescinska in Felix Meritis. Ik was uitgenodigd voor een mooi diner in een mooie zaal met mooie disgenoten. Allemaal knikten we. Het ging over waakzaamheid. Over vrijheid, die er vooral ook is om de zwakkeren te beschermen. Waakzaam. Mooi woord. Tegen Geert Wilders. Tegen De Telegraaf. Tegen de schreeuwers. Maar vooral waakzaam tegen de geest uit de jaren dertig, die weer rond zou waren. We knikten gedwee.
Bij mij aan tafel zat een Belg die met de vlakke hand op tafel verkondigde: de mens is oerdom. Hij wilde maar zeggen: die vrijheid is helemaal niet voor iedereen goed.
Buitengekomen ademde ik de frisse lucht van de vrijheid in. Even verderop was een podium waar boinkie-boinkie-muziek vandaan kwam. Op de brug hield ik even stil. Een jongen stond te kotsen over de reling. Zijn vriend stond even verderop te oreren: ‘Er moet meer geneukt worden’. Ik had niet de neiging om iets over ‘waakzaamheid’ te zeggen.
De Metro Oostlijn is onveilig, meldde Het Parool. Toch blijft-ie doorrijden. Op AT5 zag ik de verantwoordelijk wethouder, Eric Wiebes (nogal wiebes) uitleggen waarom hij dat doet. Ten eerste wijst hij er op dat deze onveilige metrolijn nog steeds 1000 keer veiliger is dan fietsen.
Zit wat in. Maar er is iets anders. Vroeger zou iedereen in de hoogste boom klimmen: veiligheid voor alles. Maar nu hoor je niemand, buiten de gebruikelijke klagers. Voor mij is dat een teken. We gaan hier aan wennen. Het geld is op en veiligheid moet dus wijken.
Kijk ook naar het treinongeluk bij Westerpark. Natuurlijk zit iedereen te zwartepieten. Prorail, NS en de minister. Lekker wijzen naar elkaar. Ook zie je allerlei deskundigen pleiten voor nieuwe systemen die meer veiligheid moeten bieden. Maar dat is voor de bühne. Het geld is namelijk op. Veiligheid is iets waarvan we steeds meer gaan zeggen: tja, vroeger was dat een belangrijk punt.
Verkiezingen! Manmanman. Prachtig. Ik ben een liefhebber. Niet eens voor de inhoud. Ik hou vooral van het spel. Het theater. Het gekrakeel. Vroeger had ik ook nooit knikkers in mijn zakje. Het spel, daar ging het me om. Wie speelt met wie en in welke pot. Ik was commentator, geen knikkeraar.
Het kost wel wat, deze stilstand! Dat is waar. Maar god, who cares? Het is net als de Olympische Spelen. Die kosten ook meer dan ze opbrengen, maar de gedachte dat ik in een volgepakt Olympisch Stadion mijn eigen zoon de 100 meter zie winnen, lijkt me helemaal onbetaalbaar. Al is het maar voor de droom. Ik koop ook altijd een Staatslot. Niet om te winnen, maar om mee te kunnen spelen. Het is de droom, niet de kans.
Sowieso. Geld. Het zou afgeschaft moeten worden. Altijd dat gezeik over bezuinigen, begrotingen en ombuigingen. En toch. Ook ik roeptoeter gezellig mee over waar je wel op moet bezuinigen en waarop niet. Ik wijs. Ik keer mijn hoofd verafschuwd af. Ik knik bevestigend. Heerlijk. Ik pleit ervoor om elk jaar verkiezingen te houden. Voor het volk!
Feestdagen. Ze vallen altijd uit de lucht. Letterlijk. Ik heb wel eens voor een dichte winkeldeur gestaan, toen er een belletje rinkelde dat me herinnerde aan een aan Jezus gewijde vrije dag. Geboren. Dood. Opgestaan. Weer dood. Naar de hemel. Dan weer terug. Pfff.
Ik durf te wedden dat negen van de tien Amsterdammers niet weet wat we vieren. Toch lijken die feestdagen -vooral in het voorjaar- heilig te zijn. Logisch. Het is goed dat we op sommige dagen met z’n allen vrij zijn.
En toch. Jezus is dood. Die staat niet meer op. Nooit meer. En omdat de meeste mensen niet meer weten wie of wat hij was, wordt het tijd voor nieuwe helden en nieuwe dagen. Stukkie modernisering. Ik noem de sterfdag van Martin Bril, 22 april. Dat iemand dan op de Dam een gedicht van hem voordraagt, in een rokje. Of de Johandag, 25 april, dat iedereen met z’n rechterhersenhelft gaat denken en alles ‘logisch’ is. Voor alle vrouwen is er de Maria Magdalenadag. Een dag om op te staan. Om feminist te zijn! In die zin is een Joke Smitdag misschien beter. Maja Mischke suggereerde zojuist op Twitter dat die dag gebruikt wordt om ritueel de boerka te verbranden in een enorm vreugdevuur.
Ramsesdag. JohnnieJordaandag. De boom-van-Anne-Frankdag. Op die dagen wortel je je in de geschiedenis van de stad en zijn mensen. En wie geworteld is, bloeit mooier.
Ik fietste onder Pakhuis De Zwijger door. Zij had haar handen om mijn middel geslagen. Het was koud, op weg naar de Oostelijke Eilanden, waar ze woont. En toch zongen we een liedje over liefde, midden in de nacht. Onder de Jan Schaeferbrug voer een bootje. Zij zag het. Ik had al mijn krachten nodig om die enorme helling op te komen en zag vooral mezelf.
‘Hoe sterk is de eenzame fietser die kromgebogen over zijn stuur tegen de wind zichzelf een weg baant.’ Ik zong het, maar op mijn bagagedrager ging geen belletje rinkelen. Ze is negen jaar jonger.
Op het hoogtepunt van de brug genoten we van de stilte. Het water. De wind. En de liefde. Het complete niks in alles. Daarna reden we met een enorme vaart de nieuwbouwwijk van de oostelijke eilanden in. Het ware freewheelen, de wind in je haren. De armen van mijn geliefde hielden mijn middel nog steviger vast. Ze gilde even een zacht gilletje. Daarop glimlachte ik luid.
De Sumatrakade is nog stiller bij nacht, als een schilderij van Mark Rothko. Dit was het moment om even te stoppen. Even op de kade te staan, kijkend naar het IJ. Met z’n drieën. De fiets tussen ons in. Toen kuste ze me, zoals meisjes kussen, met een gilletje. ‘Ik vind je lief.’
De laatste keer dat ik Laurens naar de crèche (Pepijn) bracht, omarmde Inge – de pedagogisch begeleidster (zoals dat tegenwoordig heet) de kleine man. Ze keek mij aan, alsof ze wilde zeggen: we houden hem hier. Linda, de andere kinderjuf, hurkte zich naast het tweetal en omarmde hen weer. Ook zij keek me met een boze blik aan.
Daar stond ik. Mijn zoon was vier geworden en we kwamen afscheid nemen van de crèche. Hij ging naar school. Manmanman. Weg van dat warme nest. Weg van Tibbe, z’n boezemvriend. Weg van Fatma, Inge, Linda en al die andere engelen.
Ineens zat hij – de volgende dag- in een kring met kinderen die stuk voor stuk ouder waren. Hij keek angstig om zich heen. Ik bleef bij hem tot er geen ouder meer in de klas was. Laurens en ik hielden elkaar vast en keken naar de juf die naar ons toekwam.
‘Zo. Laurens’, zei ze dreigend.
Ze keek mij aan. Ik moest weg. Weg uit de kring. Laurens voelde dat en begon te huilen. Hij klampte zich aan me vast zoals een bange poes doet als hij een hond ziet.
‘Ik moet nu echt gaan’, zei ik zachtjes, meer tegen de juf dan tegen Laurens. Die juf had inmiddels haar hand als een vogelspin op mijn schouder gelegd: ‘U moet nu echt weggaan.’
Daar ging ik. De schouders laag. De schoenen vol lood. Ik keek nog even door het raampje en zag Laurens op schoot bij de juf zitten. Hij keek me aan, maar zwaaide niet. Hij voelde zich verraden. Hij riep me. Hij wilde zich losrukken. Maar ik moest weg. Dat had de juf gezegd: ‘Ga maar gewoon.’
Lekkere vader ben ik.
Pffff.
Die middag kwam de juf nog een keer naar me toe. ‘U voelde zich niet prettig, hè, dat u uw zoon achterliet?’
Ik knikte verlegen.
‘Dat begrijp ik. Dat hebben veel ouders op de eerste schooldag.’
Dat antwoord stelde me gerust. Ik was niet de enige die moeite had zijn kind in te leveren bij een juf en dertig schreeuwende kleuters.
Laurens pakte m’n hand. ‘Kom, pap. We gaan’, zei hij.
En daar liepen we. Twee mannen. Vader en zoon. Het zonnetje brak door. Ik sprak over pannenkoeken. En ijs. Taart. Cadeaus. Misschien was het verbeelding, maar Laurens stopte even en keek me aan. Hij zei niets. Maar hij leek te zeggen: ik ben niet boos op je, pap, dat je me naar school gebracht hebt.
Politiek theater in Amsterdam, het blijft zeuren. Lege tribunes, weinig nieuws. Laatst sprak ik de politiek journalist van Het Parool die zich uit arren moede op het Stedelijk Museum stortte. In de Gemeenteraad gebeurde namelijk niets.
Alles is dicht getimmerd. Drie uitstekende wethouders, Lodewijk Asscher, Andrée van Es en Eric Wiebes leggen de houtjes bij elkaar. Weinig kleurrijke fracties timmeren de spijkers er in. Zelfs de Noordzuidlijn veroorzaakt geen rimpeling in de Amstel, al ging alles fout dat fout kon gaan.
Voor vuurwerk heb je een lont en vuur nodig. Maar in de Gemeenteraad zitten de politieke opponenten VVD en PvdA, samen met GroenLinks in één college. D66 zit in de oppositie, maar vuurwerk leveren ze niet. Sterker nog, ze hebben bij D66 zo weinig ideeën dat ze noodgedwongen de ideeën van andere partijen overschrijven, zoals Ahu Sahin, raadslid voor D66, vorige week deed.
Grote vraag is: is dat erg, dat gebrek aan vuurwerk? Hoewel ik ook liever zie dat ze elkaar op de Dam bevechten, is het wellicht voor de stad beter om rustig verder te kabbelen. Dat is ook beter voor de echte theaters in de stad.
‘Het kapitalisme!’ De Occupy-kraker balt zijn vuist. Daarna volgen nog wat woorden die hij op de klinkers van het Beursplein spuugt. Neoliberalisme. Fascisme. Als deksel op het potje roept hij: jullie wetten, niet de onze.
Het duurde even, maar de Beursplein-camping is straks weg. Iedereen heeft het recht om te demonstreren, zeg ik burgemeester Van der Laan na. Maar mag je ook een half jaar je tent opzetten in de ‘publieke ruimte’?
Ik ben niet rouwig om het einde van die camping. Die hele Occupy-beweging ademde vooral de jaren tachtig uit. Krakers. Hippies. Wereldverbeteraars. Een blik op de ‘bezetters’ en je weet dat je er niet bij wilt horen. De claim dat zij de 99% waren, kwam niet helemaal uit.
Op een bordje stond: ‘Wurgt commercialiteit onze ziel’? Ook is het woord ‘systeem’ terug, in de zin van ‘fight the system’. Ook daar zit een paradox in, omdat ik helemaal geen ‘gevecht’ zie, meer een soort lome acceptatie. Roepen voor de bühne. In die zin was het een half jaar een tentoonstelling over de jaren tachtig.
Eigenlijk raar. Hoewel elk evenement – van Koninginnedag tot het Prinsengrachtconcert- een massale opkomst heeft, zie je dat massademonstraties uit de tijd zijn. Een derderangs zanger krijgt de ArenA zo vol, maar als het echt ergens over gaat, komen er drie krakers en een hond om oubollige teksten te scanderen
Begin jaren tachtig beminde ik de koningin. Ze was via de regenpijp mijn
slaapkamerraam binnen geklommen, had mijn gordijn opzijgeschoven en
kroop onder mijn tienerdekbed. (Mijn brief aan Willem Minder hout in De Leunstoel)
Verdrietig zijn als het regent. Dat is het mooiste dat er is. Het overkwam me toen ik zondagochtend op een bushalte aan de Sumatrakade stond. Ik keek naar Amsterdam Noord- aan de overkant, waar niks gebeurde. Het miezerde. Het IJ kabbelde, zoals het IJ altijd kabbelt, nietszeggend, groots.
Het lag aan mij, maar ik voelde ineens het enorme verdriet waar het IJ mee kampt. Ze verbindt de stad met Noord. Een ondankbare taak. Veel Amsterdammers zien Noord als iets op afstand, als iets dat niet bij het lichaam past.
Toen ik laatst bij Rob Post -stadsdeelvoorzitter van Noord- was, vroeg hij me: ken je Noord eigenlijk? Het was geen vraag. Het was een constatering. Niemand kent Noord. Dat terwijl er –zeker aan de oevers- zoveel mooie dingen gebeuren. Ja. Er is armoede. Er zijn betonflats. Maar de laatste jaren ontwikkelt Noord zich ook meer en meer als stadsdeel, waar de film- en televisie-industrie zich graag vestigt. De energie die dat opwekt, is heerlijk om te voelen.
Maar dat zag ik niet, op die druilerige zondagochtend. Ik voelde verdriet en eenzaamheid. Vorige week was de lente uit de hemel gevallen, maar nu leek de herfst weer te regeren. Ik voelde me koud. De regen op mijn hoofd deerde me niet. Tot er een bootje voorbij voer. Op de boeg stond met sierlijke letters: de liefde. Ik glimlachte. Heel even.
Twee PvdA’ers, drie meningen. Zo zijn wij! Werp een blik op Twitter en je ziet overal PvdA’ers met elkaar bekvechten. Zeker nu. Als iemand een opiniestuk publiceert, debatteert-ie vervolgens niet met VVD’ers of CDA’ers, nee, dan duiken al die twitterende PvdA’ers op hem om elk woord uit zijn verband te rukken. Martijn van Dam weet daar inmiddels alles van.
Opinie. Meningen. Gekrakeel. Ik ben er gek op. Knuppels in hoenderhokken, om vervolgens te kijken hoe de hennen opspringen. Dit is dus een heerlijke tijd, met die leiderschapsdebatten, want de meningen vliegen ons om de oren. En als we een beetje uit de bocht vliegen, bieden we onze excuses aan en lopen we vrolijk verder.
Hoe anders is dat bij andere partijen. Neem de VVD. Ook daar heb je vleugels. Een conservatieve - en een liberale vleugel. Je zou verwachten dat die vrijheidslievende liberale vleugel -die niets met God en gebod heeft- zich nu luidkeels laat horen. Maar nee. Niks. Weigerambtenaren. Koopzondagen. Vrijheid in levensbeëindiging. De liberalen halen hun schouders op en nemen nog een bitterbal, terwijl ze een proostend gebaar maken naar Kees van de Staaij. Ik zal het u sterker vertellen: daar ís die bitterbal voor. Mocht een VVD’er ineens een mening hebben, dan stopt een ander er een bitterbal in.
Wij niet. Wie een gemiddeld PvdA-feestje bijwoont, weet het: de schaal met bitterballen blijft onaangeroerd. Bij ons wordt ook niet gedanst. Bij ons wordt gediscussieerd. In alle hoeken en gaten zie je PvdA’ers met hun vinger wijzen. Grote gebaren. Zuchten. Stemverheffen. In elkaar zakken van ellende. Dat is onze dans.
Als wij een persbericht uitdoen, zit er ook altijd verontwaardiging in. We zijn niet boos, maar woedend. We eisen dingen. We pikken het niet. We zijn laaiend. Dat is die wereld die op onze schouders rust.
In dat licht moet je ook die kraaiende Pim Fortuyn zien, die tien jaar terug tegen Ad Melkert zei: u mag wel wat vrolijker kijken. Ik was het niet altijd eens met Pim, maar hiermee wel. We lachen te weinig.
Deze column verscheen eerder op de website van de PvdA
Het PvdA-leiderschapsdebat in De Meervaart was afgeladen. 900 PvdA’ers keken en luisterden naar hun nieuwe leider. Ze stonden achter houten katheders. De oneliners werden opgezogen. De energie was voelbaar.
‘Er wordt opmerkelijk veel gelachen’, twitterde Lodewijk Asscher verbaasd. ‘Mooie boel.’ Die verbazing zegt veel over hem, over zijn liefde voor de partij.
Hij kwam halverwege binnen en was niet helemaal op zijn gemak. Dat zag iedereen. Hij ging boven in de zaal zitten en bleef daar, met wat getrouwen.
Wat kon hij ook? Als hij op de eerste rij gaat zitten, wordt hij direct gefotografeerd. En tien fotografen die met hun rug naar de vijf kandidaten staan, is geen mooi plaatje. Praten met de kandidaten gaat ook niet, vanwege diezelfde fotografen. Dan zie je de ondertitels al in de krant staan: Koning praat met tussenpaus!
Ondanks dat hij niet meedoet met de verkiezing om het leiderschap gaat het altijd over hem. Uit diverse peilingen blijkt dat men HEM wil. Diederik Samsom mag dus twee jaar de fractie voorzitten. Maar bij de volgende verkiezingen willen de menschen de echte koning.
Lodewijk heeft eerder gezegd dat hij in de zomer van 2013 ‘na gaat denken’ over zijn toekomst. Tenzij het kabinet eerder valt. Maar ik denk dat hij tegen Rutte gezegd heeft: als jij je kabinet volgend jaar laat vallen, mag je mijn onderkoning zijn.
Vorige week zag ik een regenboog. Een wolkje pijptabak waaide voorbij. Toen wist ik het. Harry Mulisch lachte vanuit de hemel. Hij had namelijk gezien dat zijn werkkamer aan de Leidsekade een museum wordt.
Heerlijk. Ik ben voor verstilde beelden. Laatst was ik in het Americain en zag ik dat ook ‘zijn’ hotel een vitrine heeft gevuld met zijn werk. Dat maakte me vrolijk. Dit was toch zíjn plek, zijn hotel. Hier liet hij zich bellen: ‘Telefoon voor de heer Mulisch.’ Als hij dan langzaam naar de bar schreed om de telefoon te beantwoorden, keek iedereen naar de grote schrijver. Mulisch genoot van die aandacht.
Hoewel ik op de foto’s van zijn werkkamer vooral gedateerd meubilair zie en steriele boekenkasten, ga ik toch even kijken.
Mijn fantasie gaat ook met me aan de loop. Ik wil de jongenskamer van Cruijf in ere herstellen. Het atelier van Jan Wolkers – waar hij Turks Fruit schreef- weer met zijn werk vullen. Maar wat ook leuk is, is dat Eberhard van der Laan een kamertje vrijmaakt in de ambtswoning voor Job Cohen. Diens bureau, diens pennen, diens schriftjes.
Terug naar Harry. Wat diens werkkamer extra aantrekkelijk maakt, is dat de schrijver – toch verzot op zichzelf- elke dag een kijkje zal nemen. Hij heeft dan wel de hemel ontdekt, hij blijft toch een aardse ijdeltuit, die kijkt of zijn museumgasten wel onder de indruk zijn.
Heeft een student aan de Hogeschool van Amsterdam recht op een gebedsplek? De Hogeschool vindt van niet. Ahmed Marcouch vindt van wel. 'Een beetje jaren zestig zoals dat gaat. (...) Juist een openbare school heeft mensen met allerlei achtergronden en de kunst is met al die diversiteit op een goede manier om te gaan.' Dat zei het Amsterdamse Kamerlid tegen RTVNH.
Grappig dat hij dat typisch jaren zestig noemt. De tijd dat Nederland zich verloste van de kerk. Er waaide een frisse wind. We waren vrij. Tenminste, we vreeën ons de vrijheid in, zonder dat God of gebod dat tegenhield. We emancipeerden.
En als er iemand is die nu emancipeert, is het Ahmed Marcouch. Ik heb hem hoog zitten. Vooral omdat hij knuppels in hoenderhokken gooit. En hij is duidelijk. Hij zei laatst nog dat ‘moslims een keer zelf moeten nadenken.’
Het ‘recht op een gebedsplek’ lijkt daar haaks op te staan. Maar ook dat is Marcouch. Hij vindt dat we moslims meer welkom moeten heten. Dat we erkennen dat de islam er is, zodat moslims zich thuis voelen.
Dat ben ik met hem eens. Edoch. In Nederland ben je geheel vrij om je geloof uit te dragen. Zelfs op school. Maar moet een openbare school een religie faciliteren? Dat lijkt me nou weer niet. Als je wilt bidden, zoek je een leeg klaslokaal op.
