West Wing gaat over Het Witte Huis en de staff van de President van de Verenigde Staten. Een briljante serie die – heel on-Amerikaans – vaak anti-(orthodox) religieus is. Ook bovenstaand citaat geeft dat aan.
Het gaat over een toespraak waarin de orthodoxe islam (en daarbij de islamitische wereld) ervan langs krijgt. Vervolgens komt er een senator langs die zich opwindt over die passage en betoogt dat we ‘nu een keer lief moeten zijn voor de Arabieren’. Ook zegt ze ‘daarom haten ze ons.’ Door iets te zeggen over de radicale islam ‘tonen we geen respect voor hun religie’.
Dan volgt een mooie monoloog waarin het hoofd communicatie de achterlijkheid van het islamisme benoemt. Zijn ogen spuwen vuur. ‘Zij zijn blij als wij winnen.’ En Jezus. Dat is zo ontzettend waar. Onze (democratische) waarden, onze vrije, open wereld is beter dan die in islamitische landen. Wie dat betwist, is een idioot. Of zoals mijn vader altijd zei: Ja of ja?
En toch. Obama was laatst wel ‘lief’ voor de Arabische wereld. Zijn gloedvolle toespraak in Egypte omhelsde de islam. Hij sprak niet over achterlijke gewoonte. Niet over ongelijkheden. Over wreedheden. Dat terwijl die aan de orde van de dag zijn. Ik geloof in zijn diplomatie. Obama weet wat hij wil. Hij weet ook dat het niet handig is om in Caïro te zeggen: wij zijn de beste. Of ‘jullie zijn blij als wij winnen’.
Toch is het in eigen land belangrijk om te stellen dat ‘wij de beste zijn’. Dat is bij veel mensen (bijvoorbeeld de Vogelaristen) niet vanzelfsprekend. Ook in Nederland is het cultuurrelativisme - dat alle culturen gelijk stelt – prominent aanwezig. Ik zal toegeven dat ik ook jarenlang geloofde in dat pappen en nathouden. ‘Jullie hebben zo jullie tradities. Die moeten we niet ter discussie stellen.’ Idioot natuurlijk. Wie achterlijkheid niet ter discussie stelt, is slecht voor de mensheid.
Daarom is nu de provocatie zo zinvol. Mensen die duidelijk stellen dat de islam niet louter zegeningen brengt, trekken het debat los – dat jaren lang door politieke correctheid vastzat. Wie zegt dat alle culturen gelijk zijn, zegt dat de sharia in Saoudi Arabië net zo gezellig is als onze grondwet die een open samenleving garandeert.
Mensen als Bolkestein, Fortuyn en Wilders zeiden duidelijk: wij zijn de beste. Ook Wouter Bos heeft iets dergelijks gezegd. En dan ga je nadenken. Eerst schiet je in de linkse reflex. Ik heb ooit over Bolkestein gezegd dat hij met zijn uitspraken ‘in troebel water vist’. Toen ik hem laatst bij de Opera tegenkwam, vertelde ik hem dit. Hij knikte hautain. Maar een kleine glimlach verraadde dat hij ook blij was dat hij iemand aan het nadenken had gezet.
Nadenken. Het kan hier. Dankzij vele islamcritici – die roeptoeterden met gevaar voor eigen leven - denken steeds meer mensen na over de islam. Dat is winst. Ehsan Jami (afvalligheid), Ayaan Hirsi Ali (ongelijkheid) en Sooreh Hera (homoseksualiteit) waren cruciaal voor die discussie. Dat staat los van de vraag of ze het handig deden.
Die mensen zetten aan tot nadenken. Dat betekent niet dat je het met ze eens hoeft te zijn. Nee. Doordat wij die vrijheid hebben deze mensen aan het woord te laten, groeien we, telkens weer. Debat, discussie en provocatie brengen ons verder. In de islamitische wereld is dat debat onmogelijk. Daarom zijn wij beter dan zij.
En toch. Hoe zorgen we dat zij dat zij net zo goed worden als wij? Culturen zijn dan niet gelijk. Mensen wel.
‘Zij zijn blij als wij winnen.’ ‘Zij’ zijn de Arabische landen. ‘Wij’ zijn de Amerikanen (of breder: de westerse wereld). Dat zegt Toby Ziegler. Wie? Dat is het hoofd communicatie van President Bartlet in de televisieserie West Wing. Die uitspraak hield me de hele nacht wakker. Hoewel hij heel Amerikaans is, is hij ook heel erg actueel. Het overdragen van onze westerse verworvenheden en vrijheden. Dat is democratie. Die moet je intern verdedigen. En naar het buitenland toe exporteren.
